Alles over Theravada boeddhisme

Kenmerken bestaan

De drie kenmerken van het bestaan

Het Boeddhisme wordt omschreven als een zeer praktische godsdienst. Het wentelt zich niet in bovennatuurlijke verklaringen over het ontstaan van alle dingen; het kent geen theologie, geen aanbidding van een god noch een vergoddelijking van de Boeddha. Het boeddhisme heeft een zeer heldere kijk op het menselijk bestaan; het is niet gebaseerd op wishful thinking. Alles dat de Boeddha onderwees, was gebaseerd op zijn eigen observaties. Alles dat hij onderwees, kunnen we verifiëren door onze eigen observaties.

Als we naar ons leven kijken, op een eenvoudige en eerlijke manier, dan zien we dat het gekenmerkt wordt door frustratie en pijn. Dit komt omdat we onze relatie met “de buitenwereld” proberen veilig te stellen door onze ervaringen op een concrete manier te bestendigen. We gaan bijvoorbeeld met iemand uiteten die we erg bewonderen, alles gaat perfect en als we na afloop thuiskomen, beginnen we te fantaseren over alle dingen die we kunnen gaan doen met onze nieuwe vriend of vriendin, plekken waar we heen kunnen gaan, enz. We gaan door het proces van een poging tot bestendiging van onze relatie. De volgende keer als we onze vriend of vriendin zien, heeft hij of zij misschien hoofdpijn en is kortaf tegen ons; we voelen ons onheus bejegend, we zijn gekwetst, al onze plannen verdwijnen als sneeuw voor de zon. Het probleem is dat “de buitenwereld” voortdurend in verandering is, alles is vergankelijk en het is onmogelijk een blijvende verbinding met wat dan ook aan te gaan.

Als we het begrip vergankelijkheid eerlijk en van dichtbij bekijken, dan zien we dat alles ervan doordrongen is. alles is gekenmerkt door vergankelijkheid. We kunnen een eeuwig bewustzijn aanhalen, of een hoger zelf, maar als we ons bewustzijn nader onderzoeken, dan zien we dat het samengesteld is uit voorbijgaande mentale processen en gebeurtenissen. We kunnen dan zien dat ons “hoger zelf” op zijn best een speculatie is, maar eerst en vooral een denkbeeldig iets. Het is slechts een idee dat we verzonnen hebben, opnieuw om onszelf en onze relaties met de “buitenwereld” te bestendigen. Hierdoor voelen we ons vaak onbehaaglijk en onrustig, zelfs als alles goed lijkt te gaan. Pas wanneer we dit vastklampen opgeven, kunnen we ons beter voelen.

Deze drie dingen: lijden, vergankelijkheid en het ontbreken van een (hoger, permanent) zelf staan in het boeddhisme bekend als de drie universele kenmerken van het bestaan. Zij zijn dan ook overal en altijd geldig.