Alles over Theravada boeddhisme

De vijf skandha’s

De vijf skandha’s

De boeddhistische leer van egoloosheid (“het ontbreken van een zelf”) kan verwarrend zijn voor Westerlingen. Ik denk dat dit komt doordat er enige verwarring is over wat met “ego” bedoeld wordt. “Ego” in de boeddhistische betekenis verschilt nogal van het Freudiaanse ego. Het boeddhistische ego is een verzameling van mentale voorvallen die opgedeeld wordt in vijf categorieën die skandha’s genoemd worden, wat vrij vertaald “bundels” of “hopen” betekent.

Als we een Westerse uitdrukking zouden moeten gebruiken, zouden we kunnen zeggen dat “in het begin” alle dingen goed gingen. Op een gegeven moment echter was er een verlies van vertrouwen in hoe de dingen gingen. Er was een soort oerpaniek die verwarring veroorzaakte over wat gaande was. In plaats van dit verlies van vertrouwen te erkennen, was er een vereenzelviging met deze paniek en verwarring. Het ego begon zich te vormen. Dit staat bekend als de eerste skandha, de skandha van vorm.

Na de vereenzelviging met de verwarring begint het ego te verkennen hoe het zich voelt bij deze ervaring. Als de ervaring ons bevalt, proberen we haar naar ons toe te trekken. Als ze ons niet bevalt, proberen we haar van ons weg te duwen of zelfs teniet te doen. Als we er een neutraal gevoel bij hebben, besteden we er simpelweg geen aandacht aan. Hoe we ons voelen bij een ervaring wordt de vorm-skandha genoemd; wat we eraan proberen te doen, staat bekend als de skandha van waarneming en impuls.

De volgende stap is de ervaring proberen te herkennen of te labelen. Als we de ervaring in een hokje kunnen stoppen, kunnen we haar beter manipuleren. Dan hebben we een heel arsenaal aan trucs tot onze beschikking om erop los te laten. Dit is de skandha van concept (of begrip).

De laatste stap in de geboorte van het ego wordt de skandha van bewustzijn genoemd. Het ego begint gedachten en emoties te overpeinzen. Dit zorgt ervoor dat het ego zich solide en “echt” voelt. Dit overpeinzen wordt “samsara” genoemd – letterlijk “ronddraaien”. Hoe het ego zich over zijn eigen situatie voelt (de skandha van gewaarwording) bepaalt welke van de zes werelden het voor zichzelf creëert.